مقدمه ای در باره واکسن سل و عوارض آن
مادران همواره نگران حال کودکان خود بعد از تزریق واکسن هستند پس دانستن عوارض واکسن ها برای مراقبت از نوزاد بسیار تاثیرگزار است. در این نوشته شما را با واکسن سل (ب ث ژ ) و عوارض آن در نوزادان آشنا می کنیم.
برنامه ایمن سازی ( واکسیناسون ) در ایران
مسوولین بهداشت کشور برای رسیدن به هدف واکسیناسیون تمام کودکان و با توجه به تحقیقاتی که برای تزریق همزمان چند واکسن در یم جلسه صورت گرفته، جدول زمانبندی واکسیناسیون را توصیه کرده اند. که هم اکنون انجام می گیرد. اولین واکسن های ضروری بعد از تولد یا قبل از موخص شدن نوزاد از بیمارستان انجام می شود و بعد از آن ، طبق جدول واکسیناسیون کودک در زمان های معین صورت می پذیرد.
واکسن سل (ب ث ژ )
این واکسن از میکروب زنده ضعیف شده سل گاوی تهیه می شود و به مقدار یک دهم میلی لیتر آن را در سطح خارجی بازوی راست، داخل جلد تزریق می نمایند. تزریق واکسن ب ث ژ تا حدود هشتاد درصد موجب محافظت و مقاومت در برابر ابتلا به بیماری سل می گردد. همانطوری که در جدول واکسن ها ذکر شده است، بهترین سن برای تزریق واکسن ب ث ژ، بعد از تولد می باشد. اگر بعد از تولد واکسن ب ث ژ تزریق شود، مقدار واکسن مورد نیاز، نصف مقدار کودکان بزرگتر می باشد و احتیاج به آزمون جلدی توبرکولین ندارد، ولی اگز بعد از آن حتی چهار تا شش هفته بعد از تولد تزریق گردد، ابتدا باید آزمایش جلدی توبرکولین انجام شود و اگر این آزمایش منفی باشد در محل آزمایش توبرکولین واکنش بوجود نیاید، می توان به کودک واکسن ب ث ژ تزریق نمود.
بعد از تزریق این واکسن، واکنش در محل تزریق بدین صورت ایجاد می گردد. در حدود سومین هفته بعد از تزریق، در محل تزریق، برجستگی هایی پیدا می شود که به تدریج بزرگ و قرمز رنگ می شود. سپس قاعده برجستگی، سفت و پوست را به تدریج تیره می گردد و تبدیل به تاول چرکی می شود. پوست روی تاول به تدریج نازک و بالاخره سوراخ می شود و ترشحات داخل آن خارج می گردد. بعد از سه هفته دیگر روی زخم دله بسته می شود. چند هفته بعد دله ی روی زخم خود به خود می افتد و جوشگاه فرورفته ای در محل آن باقی می ماند. این جوشگاه نیز بعد از ماهها صاف می شود، ولی جای واکسن برای همیشه مشخص خواهد بود. واکنش پوستی واکسن ب ث ژ از ابتدا تا بهبود کامل معمولا بعد از ۲ تا ۵/۳ ماه طول می کشد.تزریق واکسن ب ث ژ درد ندارد و کودک دچار تب نمی شود، ولی بندرت ممکن است بیست تا چهل روز بعد از تزریق، کودک ۱ تا ۲ روز مختصری تب کند.
واکنش محل تزریق
واکنش محل تزریق ب ث ژ گتهی خفیف است و فقط در محل تزریق برجستگی های مختصری بوجود می آید و به تدریج پس از ۵ تا ۶ هفته از بین می رود. گاهی واکنش شدید است و در محل تزریق ممکن است زخم عمیقی ایجاد شود که آن هم خود به خود پس از چند ماه بهبود می یابد. اگر محل تزریق واکسن با میکروب های مختلف آلوده گردد، ممکن است در محل واکسن، آبسه چرکی ایجاد شود. در چنین شرایطی کودک باید به وسیله پزشک، معاینه و درمان گردد. برای جلوگیری از عفونت محل واکسن، مادر باید لباس های کودک را زود به زود عوض نماید و او را حمام کند. در هنگام حمام کردن دستور خاصی وجود ندارد، و از دست زدن به محل واکسن باید خود داری کرد و ترتیبی داده شود که کودک نتواند محل واکسن را بخاراند. اگر در خلال دو ماه پس از تزریق واکسن ب ث ژ ، هیچ واکنشی در محل تزریق ایجاد نشود، والدین باید کودک را برای آزمون جلدی و تزریق مجدد واکسن ب ث ژ به مراکز بهداشتی ببرند.
غدد لنفاوی کودک بعد از تزریق تورم می کند
در بعضی از مواقع چند ماه پس از تزریق واکسن ب ث ژ ممکن است غدد لنفاوی زیربغل یا بالای استخوان ترقوه طرف چپ یعنی همان طرف که واکسن تزریق شده است بزرگ گردد و مادر در موقع حمام کردن در زیربغل یا بالای استخوان ترقوه طرف راست او غده ای حس کند و نگران گردد. مادر باید بداند که وجود این غده دردناک نیست و اهمیت ندارد. این غده خود به خود از بین می رود یا کم کم بزرگ می شود و درون آن ترشح چرکی جمع می گردد که به تدریج پوست روی آن نازک می گردد و سوراخ می شود و ترشح روی غده خارج می گردد. در چنین حالتی مادر باید لباس های کودک را هر روز عوض نماید و او را حمام کند و لباس آزاد به او بپوشاند. اگر امکان حمامن کردن وجود ندارد، هر روز زیربغل او را با آب و صابون بشوید و تمیز نماید با این عمل زخم به تدریج التیام می یابد، ولی برای مدتی داغ زخم راقی می ماند و به تدریج محو می گردد. در صورتی که پدر و مادر از بزرگ شدن و چرکی شدن غده لنفاوی زیر بغل یا فوق استخوان ترقوه کودک خود نگران هستند، باید با پزشک کودکان مشاوره نمایند و غده لنفاوی مزبور به وسیله جراح کودکان کاملا برداشته و خارج شود، اگر در این صورت زودتر بهبود می یابد و داغی در محل آن بوجود نخواهد آمد.
نکته
آیا واکسن برای کودک من ضرری ندارد؟
با پیشرفت هایی که در تهیه واکسن انجام گرفته است، واکسن هیچگونه خطری برای نوزادان و کودکان ندارد، ولی پس از تزریق آن، بعضی از کودکان ممکن است برای مدت کوتاهی تب کنند و بی قرار گردند.
