بازی و اسباب بازی در کودکان
بازی و اسباب بازی از تولد تا ۳ سالگی
امروز می دانیم که رشد کودک در ۳ سال اول کاملا مرتبط به نوع بازی و امکانات بازی او است. یعنی به هیچ طریق دیگری حتی ۱۰% آموزش لازم را پیدا نمی کند جز از طریق بازی و معلوم است که همراه بازی موضوع اسباب بازی مطرح است.
کودک از سه و چهار ماهگی با دست هایش بازی می کند و بعدا با پاها و بدن خودش به گونه ای درگیر می شود و از حدود چهار ماهگی آمادگی پیدا می کند که با برخی از اسباب بازی های ساده در ارتباط باشد.
نکته: اسباب بازی ها معمولاً باید از نظر رنگ، از نظر صدا و برخی از اوقات اگر حرکت آهسته ای دارند مورد توجه قرار بگیرند. زیرا بچه به رنگ و صدا بیش از هر چیز دیگری در آغاز اهمیت می دهد.
اسباب بازی باید به نوعی باشد که کودک را تماما درگیر کند و به او فرصت یادگیری بدهد.
نکته: در هر زمان بیشتر از یک اسباب بازی نباید در اختیار شیرخواره و یا حتی نونهال قرار بگیرد زیرا تعداد زیاد اسباب بازی او را با نوعی سردرگمی همراه خواهد کرد و این احساس، غالب اوقات او را با نوعی عجله و شتاب و یا رفتاری کمی خشم آلود همراه خواهد ساخت.
به همین علت هر زمانی که حوصله کودک از یک اسباب بازی سر رفت آن را می شود کنار گذاشت و اسباب بازی دیگری به او داد.
کودک از حدود یک سالگی وقتی که راه می افتد اسباب بازی را مورد استفاده قرار می دهد و مهم ترین مسئله برای او گشتن و کشف و کنجکاوی جهان است و آن زمان که به آنچه که در خانه هست علاقه ویژه ای پیدا می کند نباید او را کاملا به جهت داشتن آن ها به عنوان اسباب بازی راحت و آسوده گذاشت و فقط با این شرط که این اسباب بازی یا وسیله ی خانه، برای او خطر و یا ضرری نداشته باشد.
کودک انسان از حدود یک سالگی به بعد نوعی اسباب بازی عمومی و جمعی را دوست دارد. از رفتن به وان حمام لذت می برد. رفتن به پارک و یا خیابان را دوست دارد. با اشتیاق بسیار می تواند به محیط های خرید برود و مایل است به خانه دوستان سر بزند. این نوع فعالیت ها نوعی از بازی و آموزش است که می تواند به فرزندمان کمک کند.
از حدود ۲۰ ماهگی به بعد بچه ها وقتی که به هم می رسند چند لحظه ای را با هم سپری می کنند که معمولاً از چند دقیقه نمی گذرد ولی بعدا به دنبال کار و بازی خودشان می روند و تنها توجهی که ممکن است به دیگری بکنند به اسباب بازی اوست که مایلند داشته باشند. ولی اگر شبیه و مانندش در اختیارشان باشد و یا داشته باشند، احتمالا سراغ بازی خودشان می روند. به همین علت است که در بچه های ۲۰ ماهه حتی بیست و شش ماهه این موضوع دیده می شود که خیلی از اوقات که کنار هم در حال بازی کردن هستند ممکن است با هم حرف بزنند در حالی که با دو اسباب بازی مختلف مشغول دو گونه بازی هستند، اما با هم بازی نمی کنند.
توجه داشته باشیم
بچه ها تا ۲ سالگی آمادگی بازی با دیگران را به مقدار کمی دارند. مگر این که از قبل آموزش لازم داده شده باشد و در این زمینه دخالت بزرگسالان به نوعی بازی را برای آن ها جاذب و جالب کرده باشد. اما قبل از ۱۸ یا ۲۰ ماهگی انتظار این که دو بچه با هم بازی کنند بدون تردید انتظاری است که به واقعیت نخواهد پیوست.
نکته
مطلب مهم دیگر این است که باید فرزندانمان را در استفاده از اسباب بازی و نوع بازی کاملا آزاد بگذاریم مگر آن زمانی که خطری و یا رفتار نامناسبی دارند.
اینکه به فرزندمان این جمله را بگوییم که: “چند دقیقه است با این وسیله بازی میکنی، آن ها را رها کن” و یا اینکه به او بگوییم: “از این ماشینت استفاده کن”، “این کار را نکن”، “از چرخ آن برای کارهای دیگر استفاده کن” و این که احتمالاً “اسباب بازی را از دست او بگیریم و به نوع دیگری با او بازی کنیم” همه و همه اشتباه است.
باید به بچه ها آزادی کامل مطلق را در استفاده از اسباب بازی داد و به هیچ وجه نباید با دقت و زمان آن کار داشت. بسیاری از اوقات بچه ها بازی با اسباب بازی شان را به عنوان مهم ترین، لازم ترین و واجب ترین کار خود می دانند و آن زمانی که من و شما در آن دخل و تصرفی می کنیم بعد از مدتی می توانیم کاملا آن ها را از هم بپاشیم.
هیچ وقت پدر و مادری نباید در کار کودک حین بازی با اسباب بازی دخالتی کنند. اگر مایل هستید و باید از خانه خارج شوید، از قبل به او هشدار بدهید و کمکش کنید که بازی را به آخر برساند و اسباب بازی را در سر جای خودش قرار دهد و سپس راهی بیرون شوید تا اینکه به یک باره دست او را بگیرید و فرمانی صادر کنید که الان وقت رفتن است. گرچه ممکن است به رفتن آنجا اشتیاقی داشته باشد، اما قطع کردن بازی او درست نیست.
بسیاری از بچه ها به دلیل این دخالت ها ست که آهسته آهسته در زندگی یاد میگیرند که نه تداومی باید در کارشان باشد و نه پایانی و این را به عنوان الگو و مدل زندگی خودشان می توانند انتخاب کنند.
توجه داشته باشیم
برخی از بچه ها طوری بازی می کنند که ظاهراً قهر آلود و خشم آلود هستند. نباید با آن ها کاری داشت. گرچه نشان دهنده ی حال امروزی آن ها است اما بسیاری از اوقات بچه ها از طریق این کارهاست که تا حدود زیادی خودشان را آزاد و تخلیه می کنند.
هرگز نباید وسایل جنگ و جدال برای کودکان خرید. یک بار ارتکاب به چنین اشتباهی می تواند جنگ و اختلاف را در ذهن آن ها موجه نشان دهد.
مطالعات در این در این زمینه نشان می دهد که حتی اسباب بازی های کوچک غالباً تأثیر بزرگی در روحیات فرزند ما دارد. امید این است که هیچ اسباب بازی که بوی تجاوز و یا جنگ و کشتن دیگری را می دهد در هیچ کدام از سنین فرزند در اختیار آن ها قرار نگیرد.
بچه ها برخی از اوقات اهمیتی که به بازی می دهند از هر کاری و از هر رفتار دیگری که ما در زندگی داریم مهم تر و با ارزش تر می دانند. بچه های هستند که بسیار در نوع بازی و استفاده از اسباب بازی هایشان سخت هستند و بچه هایی هستند که برای خودشان آداب و مراسمی را قائل هستند و حتی ترتیبی را در استفاده از وسایلشان دارند که باید آن ها را آسوده گذاشت. بچه هایی هستند که سخت درگیر بازی می شودن تا آنجایی که محیط اطرافشان را کاملا فراموش می کنند و بچه هایی هستند که تکرار را دوست دارند. کودکان دیگری هستند که مایل به تغییر و تنوع هستند. همه ی این ها باید محترم شمرده شود.
برخی از اوقات که بچه ها بازی می کنند آن ها را تا مرحله وسواس می برد و کوچک ترین دخالتی و یا تغییری آن ها را سخت برآشفته می کند. درست است که این حال ممکن است خوب نباشد و احتمالا علامت و نشانه گرفتاری و یا بیماری باشد ولی هر نوع برهم ریختن آن می تواند مسائل و مشکلات بیشتری را به وجود بیاورد. کودکانی هستند که با نظم و ترتیب و با رعایت اصول و نظارت کار می کنند و کودکانی هستند که متاسفانه کار را به هم می ریزند و کثیف می کنند. باید به نظافت آن ها کمک کرد، آن ها را راهنمایی و توصیه کرد ولی اگر اعتنایی نمی کنند و یا ناراحت می شوند باید از آن گذشت و در پایان کار نظم و ترتیب و نظافت را برای آن ها و با کمک آن ها انجام داد.
متاسفانه بچه هایی هستند که نسبت به بازی و اسباب بازی بی خیال و بی اعتنا هستند. غالب اوقات آسیب و درد درونی آن ها ریشه و علت اصلی این مسئله است که باید به آن توجه کرد.
همان گونه که گفته شد تا ۴ سالگی “مالکیت” برای بچه بسیار مهم و با ارزش است و رعایت این اصل اهمیت فوق العاده ای دارد. بنابراین هرگز نمی شود اسباب بازی فرزند چهار ساله تان را با موافقت یا بدون موافقت او به کسی بدهید. اگر احتمالا علاقه مندید که اسباب بازی را برای دیگری بخرید، باید این کار را بکنید، تا اینکه اسباب بازی فرزندتان را به او بدهید. گرچه برخی از اوقات بچه ها از این کار خوشحال و راضی هستند ولی بسیاری از آن ها در خلوت و تنهایی و یا شب احساس از دست دادن چیزی را می کنند و رنج از دست دادن بسیاری از اوقات بسیار برای آن ها جان گداز است. به این دلیل که رعایت و احترام به مالکیت بچه ها تا چهار سالگی بسیار جدی است.
اگر چند فرزند دارید با وجود آن که اسباب بازی یکی به درد دیگری نمی خورد حتما برای او هم بخرید تا به او اجازه و امکان این انتخاب را بدهید و اگر تمایلی در او دیدید در این باره از او نپرسید. به هیچ وجه نباید آنچه را که متعلق به فرزندمان هست را به دیگران بدهیم، حتی اگر برادر یا خواهر هستند. زیرا کودک در این زمان پیش از آنکه پدر و مادر خودش را با خواهر و برادر سهیم شده ببیند، توانایی سهیم و شریک شدن هیچ وسیله بازی و اسباب بازی خودش را با دیگران نخواهد داشت.
اسباب بازی هایی که در آن ساختن وجود دارد و ایجاد چیزی تازه و جدید است که مصرفی دارد و یا با برهم زدنش کودک می تواند کار را از نو و دوباره شروع کند بسیار با اهمیت است. ولی بسیاری از بچه ها بعد از اینکه اسباب بازی را ساختند مایل به بر هم زدنش نیستند. زیرا ترس و وحشت آن را دارند که دوباره نتوانند آن را مانند گذشته بسازند. در این زمینه با اعتماد و اطمینانی که باید به شما داشته باشند و پیدا کنند، باید حتما کمکشان کرد که خودشان به دست خودشان اسباب بازی را از هم جدا کنند و بعدا همان زمان (و نه در وقت دیگر) از آن ها بخواهید که آن را سرهم کنند و برای یک شبی نگه دارند تا به این نتیجه برسند که آن چه را که تازه از دست داده اند و یا ساخته اند و یا ویران کرده اند، امکان ساختن و به وجود آوردن مجدد آن را دارند.
توجه داشته باشیم
کودکان خوشحال خواهند شد که هنگام بازی، آن ها را تماشا کنید و از ابتکاراتی که می کنند و یا نوع بازی که انجام می دهند تعریف و تمجید کنید.
اکثر اوقات کودکان خوشحال خواهند شد که شما با آن ها همکاری داشته باشید اما باید به میل و خواسته آن ها بازی کنید و از خودتان ابتکار و یا نظریه ی تازه ای ارائه ندهید. برخی از اوقات به بچه ها بعد از دو سال و نیم پیشنهاداتی می شود داد اما پیشنهاداتی که از آغاز تا پایان، این کلام را با خودش داشته باشد که: “دوست داری و دلت می خواهد می توانیم با این اسباب بازی چنین کنیم.”
