مقدمه ای بر مشکلات سه ماهه سوم بارداری
در این مقاله سعی می کنیم مروری بر مشکلات سه ماهه سوم بارداری داشته باشیم و راه حل های ساده ای را هم برای هر مشکل ارائه دهیم تا به این ترتیبباری از دوش مادران گرامی برداریم. به عنوان مثال این مشکل و راه حل ارائه شده را در نظر بگیرید: اگر متوجه شدید، بلند شدن هنگامی که به پشت دراز کشیده اید مشکل است و کسی برای کمک اطرافتان نبود، سعی کنید به پهلو بچرخید و سپس خود را به بالا بکشید و به حالت نشسته درآیید و بعد بلند شوید. امیدواریم این نکات ساده برای شما مفید واقع شوند. با ما همراه باشید.
سازگاری با تغییرات بدنی در سه ماهه سوم بارداری
با رشد بیشتر نوزاد، شکم هم بزرگتر می شود. گرچه این بزرگ شدن شکم شاید برای شما زیبا باشد، اما می تواند ناراحتی هایی هم ایجاد کند. مثلاً ممکن است رحم فشار هایی را به دنده هایتان وارد کند یا گاهی لگد های شدیدی را در نقطه ی خاصی حس کنید که احنمالاً دست ها یا پاهای جنین است. اگر دوقلو یا چندقلو باردارید، این ناراحتی ها البته دو چندان می شوند. خانم های بارداری که دوقلو در شکم دارند، ممکن است گاهی حس کنند یک نوزاد بیشتر از دیگری حرکت می کند که این مربوط به وضعیت قرارگیری جنین در رحم است که حرکت یکی از آن ها بیشتر و بهتر احساس می شود. چه یک جنین، چه دوقلو یا چندقلو داخل شکم خود داشته باشید که این طرف و آن طرف حرکت می کنند فرقی نمی کند، چرا که هر چه بزرگتر می شوند، سازگاری شما با آن ها و تکان هایشان سخت تر می شود.
اتفاقات ناگوار و افتادن
باردار شدن، شما را کمی محتاط تر می کند تا بیشتر مراقب حوادث و خطرات احتمالی باشید؛ اما این مسئله مانع از به جایی گیر کردن، سکندری خوردن یا بدبیاری و دیگر حوادث ناگوار نمی شود. اگر زمین خوردید نگران نشوید، زیرا نوزاد داخل رحم، در کیسه ی آب یا همان کیسه ی آمنیوتیک قرار دارد که همانند یک بالش طبیعی نرم جلوی شدت ضربه ها را می گیرد.
انقباضات برکستون هیکس
در اواخر سه ماهه ی دوم یا اوایل سه ماهه ی سوم، گاهی اوقات ممکن است رحم برای لحظه ای و به صورت موقتی خیلی سفت شود به گونه ای که احساس کنید رحم تان به یک توپ سفت و سخت تبدیل شده است. در این زمان است که انقباضات برکستون هیکس را تجربه می کنید، اما این درد و انقباض متفاوت از نوع درد ها و انقباضات زایمان است و به نوعی درد های تمرینی است.
انقباضات برکستون هیکس معمولاً بدون دردند اما می توانند ناراحت کننده باشند، چرا که معمولا ًبیشتر زمانی اتفاق می افتند که فعالیت می کنید یا به پهلو خوابیده اید.
اگر کمتر از ۳۶ هفته از حاملگی تان گذشته و دچار انقباضات شکمی پایدار، منظم و دردناک شدید، حتماً با پزشک تماس بگیرید تا مطمئن شوید این نشانه ی زایمان پیش از موعد نیست.
سندرم تونل مچ دست
اگر بی حسی، گزگز یا دردی را در انگشتان و مچ دست خود احساس می کنید، احتمالاً یکی از عوارض دوران بارداری است که دردی را در مچ ایجاد می کند. تورم ناحیه ی مچ روی اعصاب میانی مچ که از داخل تونل مچ دست عبور می کنند، فشار می آورد و این درد و حساسیت ها را ایجاد می کند.
اگر این مچ درد مداوم و آزار دهنده شد، حتماً موضوع را با پزشک مطرح کنید تا فیزیوتراپی تجویز کند. آتل های مچ یامچ بند ها می توانند درد را تسکین دهند و مشکل را کمتر کنند. اگر بهتر نشد، دلسرد و نا امید نشوید، چرا که معمولا ًاین درد خود به خود و به یکباره پس از وضع حمل بهبود می یابد.
خستگی و بی حالی
احساس خستگی و بی حالی اوایل بارداری، مجدداً در سه ماهه ی سوم بر می گردد. ممکن است احساس کنید کمی کند و کم سرعت شده اید، از آنجایی که یک بار اضافی با خود حمل می کنید و سنگین شده اید همیشه احساس خستگی می کنید و بیشتر وقت ها خیلی راحت نیستید و احساس می کنید قادر به انجام یا تمام کردن کارهایتان نیستید. خانم ها ممکن است در بارداری دوم یا سوم خود بیشتر احساس خستگی کنند، زیرا باید از یک یا چند کودک دیگر نیز نگهداری کنند.
واقع بین باشید و در این شرایط از خود توقع زیادی نداشته باشید و در مورد ناتوانی و کارهایی که نمی توانید انجام دهید احساس گناه نکنید. هیچ کس از شما توقع ندارد که با وجود بارداری تان مثل زنی قوی و پر کار باشید، بلکه باید بیشتر استراحت کنید و وقت بیشتری را به خود اختصاص دهید. اجازه دهید اطرافیان در کارهای خانه و مسئولیت هایتان به شما کمک کنند و از این وقت آزاد خود بیشتر لذت ببرید و بیشتر استراحت کنید، چرا که پس از زایمان کارهایتان به قدر کافی زیاد می شوند.
در این مرحله ی پایانی بارداری، خانم شما وزن اضافی زیادی را با خود حمل می کند (اگر باور ندارید فصل ۱۲ را مطالعه کنید) و با تغییرات فیزیکی زیادی مواجه است. البته اگر این همه تغییر و فشار به نظرتان سخت نمی آید، فکر زایمان، او را به قدر کافی عصبی و مضطرب می کند و در نتیجه به توجه و همراهی شما بیشتر احتیاج دارد. حالا بهترین موقع است که ناز و نوازشش کنید و به او توجه بسیاری نشان دهید، چرا که سزاوار تحسین است و از طرفی پس از تولد نوزاد دیگر ذهن هر دوی شما پر از مشغله و مسائل دیگر می شود.
بواسیر بارداری
هیچ کس دوست ندارد در مورد زخم و توده های اطراف مقعد در اثر تورم رگ های آن ناحیه یا پارگی شان صحبت کند، که البته یکی از مشکلات رایج خانم های باردار است. در واقع این رگ ها همان رگ های واریس اطراف مقعد اند. در واقع رحم در اثر فشار روی رگ های اصلی خونی با عث ایجاد این واریس می شود که این منجر به تجمع زیاد خون در رگ های اطراف مقعد و در نتیجه باز شدن و تورم آن ها می شود. پروژسترون موجب شل شدن رگ ها و در نتیجه ورم بیشتر در ناحیه مقعد می شود. یبوست این مشکل را شدید تر می کند، چرا که کشش، زور زدن و فشار های سخت حرکات داخل روده به هنگام مدفوع، فشار بیشتری را روی رگ های خونی ناحیه ی مقعد وارد می کند و در نتیجه موجب گشادی و بازشدگی رگ ها و احتمالاً بیرون زدن آن ها از مقعد می شود.
بواسیر می تواند گاهی موجب خون ریزی و در نتیجه خروج خون روشنی از مقعد شود. تا زمانی که مطمئن باشید که این خون روی دستمال از مقعد است و نه واژن، جای نگرانی نیست. این خون ریزی هیچ ضرر و مشکلی به وجود نمی آورد؛ اما اگر میزان و دفعات خون ریزی شدت یافت یا بواسیر سخت و دردناک شد، با پزشک خود صحبت کنید. البته موارد زیر می تواند به بهبود این مشکل کمک کند:
- از بروز یبوست جلوگیری کنید. زور و فشار به هنگام مدفوع کردن موجب شدید تر شدن بواسیر می شود.
- ورزش و نرمش. انجام فعالیت موجب افزایش حرکات طبیعی روده ها و بنابراین نرم شدن مدفوع می شود.
- هر جا و هر وقت که می توانید پاهایتان را آزاد کنید و کفش و جورابتان را در آورید. این کار موجب کاهش فشار اضافی روی ورید ها می شود.
- از دارو های موضعی بدون نسخه متداول استفاده کنید. می توانید دارو های بی ضرر را از داروخانه تهیه کنید.
- روزی دو یا سه بار دوش آب گرم بگیرید. نشستن در آب گرم یا گرفتن دوش آب گرم، می تواند به تسکین اسپاسم و گرفتگی های عضلانی که اغلب موجب درد می شوند کمک کند.
فشار های وارد بر مقعد در حین زایمان و درد های زایمانی، می تواند بواسیر را شدید تر یا گاهی موجب بروز بواسیر شود.
بی خوابی
در طول ماه های پایانی بارداری، برای بسیاری از خانم ها خوابیدن بسیار دشوار می شود. مثلاً در هشت ماهگی یافتن وضعیت مناسب برای خواب راحت نیست و احساس می کنید همانند نهنگی به گل نشسته اید. مجبورید در طول شب چهار یا پنج مرتبه بلند شوید و به دستشویی بروید و این شرایط را سخت تر می کند. البته اقدامات زیر می تواند کمی در رفع بی خوابی تان مؤثر باشد:
- شیر گرم و عسل بنوشید. گرم کردن شیر موجب آزاد شدن تیریپتوفان می شود که نوعی آمنیواسید طبیعی است و در نتیجه شما را خواب آلود می کند. عسل هم موجب ترشح انسولین می شود واین ماده خواب را بیشتر می کند.
- مصرف مایعات را از ساعت ۶ بعد از ظهر به بعد محدود کنید. البته مصرف را تا حدی کم نکنید که بدن دچار کم آبی شود.
- تخت خود را پر از بالش کنید. غلتیدن و جابه جایی به هنگام خواب در ماه های پایانی بارداری، به ویژه اگر مجبور باشید مدام بالش ها را جا به جا کنید، کاری سخت است و خواب را از سرتان می پراند. بنابراین قرار دادن بالش بین پاها و زیر بر آمدگی شکم و طرفین، می تواند خوابتان را راحت تر کند.
- قبل از رفتن به رختخواب، دوش آب گرم بگیرید. بسیاری از افراد معتقدند که دوش گرفتن قبل از خواب، به خواب آلود شدن کمک می کند.
ورود و جا گرفتن سر نوزاد در لگن مادر
بسیاری از خانم ها منتظر ورود سر نوزاد به داخل تنگه ی فوقانی لگن خود هستند. به این ترتیب سر جنین به داخل لگن مادر وارد شده و به استخوان انتهایی ستون فقرات یا همان استخوان ورک می رسد که در واقع همان قسمت مرزی استخوان لگن است و پزشک می تواند با انجام یک معاینه ی داخلی وجود سر را در لگن حس کند. (شکل ۳-۷ را مشاهده کنید). در واقع محل ورود سر نوزاد به لگن، نشان دهنده ی ورود وسیع ترین قسمت سر جنین به داخل لگن و عبور آن از باریک ترین قسمت لگن خاصره ی شماست. پس از ورود سر نوزاد، لگن خاصره باید به قدر کافی بزرگ باشد که سر نوزاد بتواند به هنگام زایمان از آن عبور کند و به بیرون برود و به این ترتیب شانس زایمان راحت شما افزایش می یابد.
در اولین زایمان ورود سر بچه به لگن، شانس شما را برای یک زایمان طبیعی افزایش می دهد، اما حتی اگر سر نوزاد اصلاً وارد لگن نشود، باز هم می توانید شانس یک زایمان کاملاً عادی و طبیعی را داشته باشید. معمولاً در اولین بارداری سر نوزاد دو تا سه هفته مانده به زایمان، در لگن قرار می گیرد. اما در بارداری های بعدی اگر سر نوزاد دقیقاً تا قبل از زمان واقعی زایمان در لگن قرار نگیرد، کاملاً طبیعی است. بنابراین اگر هنوز سر نوزادتان وارد لگن نشده است و این بارداری دوم شماست نگران نباشید چرا که این به معنای این نیست که حتماً باید سزارین شوید.
پس از وارد شدن سر نوزاد در لگن مادر، حالا دیگر در زیر دنده ها و قفسه سینه تان فضای خالی بیشتری دارید و خیلی راحت تر می توانید نفس بکشید. متاًسفانه پس از وارد شدن سر کودک به لگن، درست روی مثانه تان قرار می گیرد و فشار زیادی به آن وارد می کند، در نتیجه مجبورید خیلی بیشتر از قبل به دستشویی بروید، چرا که فشار، سنگینی و گاهی درد شدیدی به مثانه و واژن وارد می شود. (شدت این فشار باورکردنی نیست). نگران نباشید، در هر حال این محل تنها راه عبور و خروج جنین از لگن است.
جوش ها و خارش های دوره بارداری
زنان باردار هم ممکن است مثل افراد دیگر جوش بزنند. اما نوعی جوش مخصوص دوره ی بارداری به نام پاپول دوره ی بارداری وجود دارد که خیلی شدید بوده و ظاهر زشتی دارد و موجب خارش شدید می شود. این جوش های متداول دوران بارداری از هر ۱۶۰ خانم باردار یکی را گرفتار می کند. (پاپول ها به خصوص در اولین بارداری ها با بارداری های دوقلویی ظاهر می شود).
پاپول بارداری معمولاًدر ۳۶ هفتگی اتفاق می افتد اما از ۱۷ هفتگی تا یک هفته پس از زایمان هم ممکن است دیده شود. این جوش ها دانه های قرمزی هستند که ابتدا روی خطوط شکم ظاهر می شوند و بعد ممکن است به جاهای دیگر مثل دست ها ، پاها، سینه و کمر هم کشیده شوند. پاپول تقریباً هیچ وقت روی صورت در نمی آید. خدا رو شکر!
این جوش ها به رغم ظاهر برجسته شان، هیچ خطری برای نوزاد ندارند. اگر دچار این جوش ها شدید، پزشکتان احتمالاً انجام آزمایش خون را هم توصیه می کند تا مطمئن شود که علت این خارش های پوستی فقط همین جوش هاست و مشکل دیگری وجود ندارد.
تنها راه مطمئن برای خلاصی از شر این جوش های شدید دوره بارداری، وضع حمل است. بعضی خانم ها می گویند تنها چند ساعت پس از وضع حمل خارش این جوش ها از بین می رود و البته قبل از وضع حمل هم استفاده از پماد کالامین یا کرم های مرطوب کننده هم می تواند تسکین دهنده باشد. اگر این درمان ها مؤثر نباشند، پزشک عمومی یا متخصص ممکن است کرم های موضعی ملایم استروئیدی یا قرص های آنتی هیستامین را تجویز کند. حتی گاهی بدون ظهور جوش روی پوست هم ممکن است احساس خارش زیادی داشته باشید، به خصوص در محل هایی که پوست شکم کشیده می شود، این گونه خارش ها بسیار متداول اند.
از هر ۵۰ خانم باردار، یکی دچار کلستاز بارداری می شود، وضعیتی که افزایش اسید های صفراوی در خون به علت برخی عوامل داخلی یا خارجی موجب خارش می شود. این شرایط معمولاً پس از هفته ۲۰ بارداری آغاز می شود. خارش بیشتر از ناحیه پایین پاها و دست ها و تنه آغاز می شود و با پیشرفت بارداری شدیدتر می شود، اما پس از زایمان این خارش از بین خواهد رفت. البته با وجود این خارش ها هیچ تغییر یا مشکل پوستی وجود ندارد که بتوان آن ها را علت خارش دانست. اگر خارش ها کم باشد، می توانید آن را با کرم های مرطوب کننده یا داروهای ضد خارش موضعی یا آنتی هیستامین های خوراکی درمان کنید. اما اگر خارش شدید باشد، پزشک ممکن است دارو های خوراکی را که به کاهش یا پاک سازی اسید صفرا از جریان خون کمک می کند تجویز کند. پزشک درچنین شرایطی وضعیت نوزاد را دقیق تر بررسی کرده و احتمالاً تست های منظم قلب نگاری و سونو گرافی انجام می دهد، چرا که در چنین شرایطی خطر زایمان پیش از موعد یا ضعف جنین افزایش می یابد.
