عوارض آبستنی
تمام خانم هایی که حامله می شوند دوران حاملگی خود را به طور طبیعی می گذرانند، ولی بعضی از مواقع عوارضی رخ می دهد و مادر حامله در معرض مخاطراتی قرار می گیرد. در این مقاله به طور اختصار این عوارض ذکر می گردد.
کمخونی (آنمی Anemia)
بسیاری از خانم ها قبل از حاملگی کم خون هستند، زیرا رژیم لاغری دارند و غذا کم می خورند و در هنگام قاعدگی، خون از دست می دهند. این خانم ها اگر حامله شوند، کم خونی آن ها بیشتر می گردد.
کم خونی زمانی ایجاد می شود که تعداد گلبول های قرمز خون که در جریان عروق مادر وجود دارد، کمتر از حد طبیعی باشد. شایعترین علت کم خونی در مورد حامله، رقیق شدن خون مادر است، زیرا در دوران حاملگی خون مادر بیشتر در اطراف محل قرار گرفتن جنین تجمع می یابد تا جنین رشد کند. اگر خون کافی در بدن مادر تولید نگردد، مادر دچار کم خونی ناشی از رقیق شدن خون می شود.
دومین علت شایع کم خونی مادر، کمبود ملح آهن است که بیشتر خانم های باردار به آن مبتلا هستند، زیرا مادر باید برای خود و جنین خون بسازد و برای این کار به ۳۰ میلی گرم آهن در روز یعنی دوبرابر مقدار نیاز طبیعی، نیاز دارد. کم خونی در نتیجه کمبود اسید فولیک نیز به وجود می آید.
علائم کم خونی: خستگی، نداشتن انرژی برای کار کردن، رنگ پریدگی، سرگیجه، تنفس کوتاه و سطحی و بالاخره کاهش دفاع بدن در برابر عفونت ها و بیماری ها از مهمترین علائم کم خونی هستند.
درمان کم خونی: رژیم غذایی مادر حامله باید سرشار از مواد غذایی آهن دار باشد (گوشت قرمز، لوبیا، اسفناج، گوشت ماهی و مرغ). برای جذب آهن از روده ها وجود ویتامین c ضروری است، بنابراین به مادران توصیه می
شود غیر از مواد غذایی آهن دار، قرص های آهن همراه با مرکبات، گوجهفرنگی و انواع سبزی مصرف کنند.
لخته شدن خون در وریدهای عمقی (سیاه رگ) پاها Deep vein Thrombosis
اگر خون در یکی از وریدهای عمقی (رگی که خون سیاه را به قلب بر می گرداند) و ساق یا ران لخت شود، موجب انسداد آن رگ می گردد.
علایم: درد، حساس شدن و تورم ناحیه مبتلا به طوری که تورم حاصله، دردناک و گرم می باشد.
درمان: اگر مادر حامله احساس کرد چنین حالتی برای او اتفاق افتاده است، باید بلافاصله به پزشک یا بیمارستان مراجعه نماید، زیرا اگر این وضعیت درمان نشود، ممکن است لخته به ریه برود و موجب آمبولی (Pulmonary embolus) ریه و مرگ مادر گردد. پزشک به وسیله اولتراسوند مخصوص که داپلر (Doppler) نامیده می شود این عارضه را تشخیص می دهد و درمان می کند.
در بعضی از مواقع مخصوصا در خانم های چاق، تورم در وریدهای سطحی پوست ساق پا رخ می دهد و ترمبوفلبیت (Thrombophelebitis) ایجاد می کند که هرچه زودتر باید به وسیله پزشک تشخیص داده شده و درمان گردد.
ابتلا به بیماری دیابت (بیماری قند) در دوران بارداری (Gestational diabetes)
در بعضی از خانم های حامله، جفت ماده ای به نام هورمون لاکتوژن ترشح می کند که روی انسولین اثر می کند و مانع می شود که انسولین کافی در بدن مادر وجود داشته باشد، بنابراین باعث بالا رفتن قند خون مادر می گردد. افزایش قند خون مادر موجب افزایش وزن جنین می شود.
مادرانی که سن آنها بیش از ۳۵ سال است و چاق هستند یا نوزاد قبلی آن ها در هنگام تولد در حدود ۴ کیلوگرم وزن داشته باشد و یا پدر و مادر و فرزندان آن ها دچار دیابت باشند، آمادگی بیشتری برای ابتلاء به دیابت حاملگی دارند.
تشخیص دیابت دوران حاملگی با اندازه گیری قند ناشتا و بعد از خوردن مایع قندی انجام می گیرد.
علایم: علایم دیابت حاملگی عبارت است از: تشنگی، ادرار زیاد، خستگی و وجود قند در ادرار.
درمان: بیشتر مادران مبتلا به دیابت دوران بارداری با تحت مراقبت بودن توسط پزشک متخصص و رژیم غذایی بدون قند می توانند دیابت خود را کنترل کنند، ولی اگر دیابت حاملگی کنترل نشد، مادر باید در بیمارستان بستری گردد و با قرص و یا تزریق انسولین دیابت خود را کنترل کند.
افزایش فشار خون (High blood pressure )
اگر فشار خون مادری قبل از حاملگی بالا باشد، آن را بالا بودن فشار خون مزمن می گویند. اگر این افزایش فشار خون در خلال دوران بارداری رخ دهد، آن را فشار خون بالای ناشی از حاملگی می نامند. این نوع فشار خون در حدود ۸ درصد حاملگی ها دیده می شود و زمان آن حدود ۲۰ هفتگی دوران بارداری است، ولی ممکن است قبل از زایمان نیز رخ دهد. این نوع افزایش فشار خون معمولاً منجر به مسمومیت حاملگی (پراکلامپسی Pre-eclampsia ) می گردد، بنابراین فشار خون هر خانم حامله ای باید به دفعات اندازه گیری کرد تا از بروز مسمومیت حاملگی پیشگیری به عمل آید.
پراکلامپسی (ابتدای مسمومیت حاملگی)
پراکلامپسی حالتی است که ممکن است در هر حاملگی مخصوصا حاملگی اول اتفاق افتد. مادرهای مسن که سن آن ها بیش از ۴۰ سال می باشد، مادرهای جوان با سن کم، مادران مبتلا به دیابت دوران حاملگی و مبتلا به بیماری های کلیه و روماتیسم، آمادگی برای ابتلا به پراکلامپسی دارند.
علایم: تورم ناگهانی ساق پاها، اضافه شدن ناگهانی وزن، سردرد توأم با تابش نور، تاری چشم و علائم دیگر چشمی و بالاخره درد در ناحیه راست بالای شکم.
درمان: چون علت پراکلامپسی نامشخص است، بنابراین درمان قاطع وجود ندارد. اگر مادر در دوران بارداری خود رژیم غذایی معقول و مناسب (کم نمک و کم چربی) مصرف کند و به مقدار زیاد آب بنوشد، به پراکلامپسی مبتلا نمی گردد. مصرف آسپرین به مقدار کم ممکن است از ایجاد پیراکلامپسی جلوگیری کند.
اکلامپسی (مسمومیت حاملگی) Eclampsia
اگر پراکلامپسی کنترل و درمان نگردد، به اکلامپسی تبدیل می شود و مادر باردار دچار تشنج و اغماء می شود که بسیار ناراحت کننده و خطرناک می باشد.
سندرم (مجموعه ای از نشانه ها) Hellp Syndrom
در آمریکا در حدود ۸ درصد زنان حامله دچار پراکلامپسی می گردند که تعدادی از آن ها (۱۲ درصد) مبتلا به این سندروم می شوند.
علایم: در این سندرم گلبول های قرمز خون تخریب و کبد دچار اختلال می گردد. علائم آن سردرد، تهوع، استفراغ، حساس شدن ناحیه راست بالای شکم، افزایش فشار خون و پیدا شدن پروتئین در ادرار می باشد.
درمان: تنها درمان این حالت خاتمه دادن به حاملگی است. پزشک باید هر چه زودتر پراکلامپسی را به طور کامل درمان نماید تا چنین حالتی به وجود نیاید.
سستی دهانه رحم در دوران بارداری (Incompetent Cervix)
دهانه رحم به طور طبیعی تا پایان دوران بارداری بسته می باشد، اما در بعضی از خانم ها دهانه رحم سست و در نتیجه بعد از سه ماه حاملگی باز می شود و جنین سقط می گردد. در چنین مواردی، پزشک دهانه رحم را با عمل جراحی می دوزد (Cerclage) و در نتیجه از سقط شدن جنین جلوگیری می نماید و در پایان دوران بارداری آن را باز می کند تا زایمان انجام گیرد. اگر دوختن دهانه رحم در ابتدای حاملگی انجام گیرد حاملگی ادامه می یابد و نتیجه خوبی خواهد داشت.
نشانه های مهم و خطرناک دوران بارداری (Emergency Signs)
اگر خانمی در دوران بارداری به ناگهان نشانه های زیر را در خود مشاهده کرد، باید بلافاصله به پزشک مراجعه نماید و به درمان بپردازد:
۱- سردرد شدید پیوسته و مستمر که گاه با تاری دید همراه است.
۲- خونریزی از واژن (Vaginal Hemorrhage)
۳- خروج مایع آمنیوتیک از دهانه رحم که نشانه پاره شدن کیسه آب می باشد.
۴- درد شکم توام با تهوع و استفراغ یا بدون آن
۵- تب و لرز
۶- سوزش و تکرر ادرار (Pain during micturation and frequency)
هم چنین مادر اگر در دوران بارداری خود علایم زیر را مشاهده کرد، باید در خلال ۲۴ ساعت به پزشک خود اطلاع دهد و به وسیله او معاینه گردد:
۱- ورم صورت و دست و پا
۲- استفراغ های شدید و مکرر
۳- تب بالاتر از ۳۸/۳ درجه سانتی گراد
۴- عدم احساس حرکات جنین داخل رحم و یا این که حرکات لگد زدن جنین داخل رحم را در خلال ۱۲ ساعت کمتر از ۱۰ بار حس نماید.
هیچ مادری نباید در مقابل علائم و نکات ذکر شده سهلانگاری کند و با توصیه و تجویز آشنایان و خویشان به درمان خانگی و سنتی بپردازد. تنها پزشک متخصص زایمان است که مسئولیت دارد در مقابل علایم فوری و اورژانس و همچنین علائم غیر فوری اقدام لازم به عمل آورد و در صورت لزوم به درمان فوری بیمار بپردازد.
